İterasyon nedir?
Sözlüğe baktım Türkçe karşılığı "yenileme, tekrarlama, özyineleme, tekerrür" demek. Ben matematikteki iterasyondan bahsetmek istiyorum. Ve pratik uygulamalarından...
İterasyon yaparken aynı işlemi defalarca tekrarlarsınız. Ama bir ya da bir kaç parametreyi çok küçük oranlarda değiştirerek.
Matematiksel bir problemi yazılımla çözerken kullanılır. Diyelim ulaşmak istediğiniz bir koşul var. O koşul sağlanana kadar parametreleri küçük adımlarla değiştirip değiştirip denerseniz yavaşça o koşulu sağlayan değerlere doğru yaklaşmış olursunuz.
Güncel hayata uyarlarsak, diyelim yemek yapmaya yeni başladınız. İlk kez enginar pişiriyorsunuz. İlk denemede 20 dakika pişirdiniz, bir limon sıktınız, bir kaşık karabiber koydunuz. Sonuçları çok beğenmediniz. İkinci denemede süreyi 25 dakikaya çıkardınız, limonu 1.5 a çıkarsınız ve karabiberi 0.74 kaşık attınız. Olmazsa bu şekilde parametreleri değiştirerek ilerliyorsunuz ve zaman içinde (eğer olduğunuz yerde dönenmezseniz) mükemmele ulaşıyorsunuz.
Tarih Tekerrürden İbaret Midir?
Tarih tekerrürden ibarettir demek her daim beni karamsarlığa iten, "ne yaparsan yap, aynı şeyler mi olacak" beyhudeliğine sürükleyen tuhaf bir söylem. İterasyona gelelim. İterasyonun en önemli koşulları şunlar.
- Bir amaç var. (Başarı koşulu tanımlanmış.)
- Parametreler değişiyor. (Tercihen kontrollü olarak)
- Ama en önemlisi, çıkan sonuçlardan bir ders çıkıyor. Çıkan sonuçlar, doğru yoldasınız ya da hayır geri dönün diyor
Bu hem kişisel tarihimiz için, hem de dünya tarihi için geçerlidir. 1. Dünya savaşının sonunda gerekli dersler alınmış olsaydı, 2. Dünya savaşı çıkar mıydı? Ya da aynı vahşet seviyesinde mi sonlanırdı. 1.Dünya savaşından şunu öğrendik. Eğer bir ülkeyi yenersen ve onu kendi içinde yenik hissettirecek kadar aşağılarsan, son derece ağır koşullarda ezilmeye bırakırsan, ordan doğacak milletle barış içinde yaşamana olanak yoktur. Aşağılık duygularına hapsolmuş, milli gururdan yoksun bir halkı (Almanlar) biraraya getirecek söylem, elbette Almanların ruhuna hitab edecek, onların bu ezilmişlik duygularından hareketle milliyetçiliğini kaşıyacak, ötekiler yaratıp onu aşağılayacak bir hınç duygusu olacaktı. Aynı hata 2.Dünya Savaşı sonunda yapılmadı.
Hep aynı şey, hep aynı şey
Bunu söylerken çok dikkat etmeliyiz. Hep aynı şey değildir. Aynı derede iki kere yıkanılmaz.(Heraclitus) Aynıları değil, farklılıkları görmeye eğitmeliyiz kendimizi. Bu defa farklı olan nedir? Hangi parametre değişti? Bir önceki iterasyonda neler olmuştu, şu anda neler oluyor. ülkemiz için düşünelim. Belirli gruplar var, bir amaç çerçevesinde yol alıyorlar. Taktik değiştiriyorlar, söylemlerini yumuşatıyorlar, sertleştiriyorlar dönem dönem. Eğer başıbozuk bir şekilde reaksiyon tepkilerini saymazsak, eğer olanların altında bir mantık, bir hedef varsa olayların iç mantığını daha iyi kavramak için her adımda değişen parametreleri görmemiz gerekir. İmam Hatiplerden, Avrupa Birliğine, zorunlu din derslerinden, "milli tarih" dersine kadar, evrimsel bir süreçte gelinen noktaları değerlendirirken bir ülküsü olan (beğenirsin ya da beğenmezsin) grupların iterasyondan ne kadar faydalandıklarını, aldıkları dersleri doğru değerlendirdiklerinde daha başarılı olduklarını görüyoruz.
Sigarayı Bırakmak
Sık sık şunu duyarsınız. "Sigarayı bırakmıştım ne güzel. Ama başladım şimdi daha çok içiyorum. Bitti artık." Umutsuzluk. "Denedim olmadı"ların birikimi. "Defalarca sınava girdim, çıktım, olmuyor". "İki kere şirket kurdum battı, artık bitti". Kısacası yinelenen (ya da belki bir kez olan) bir başarısızlık üzerine yazılmış bir karamsarlık hikayesi. Bir olayda ortaya çıkan "sigarayı bırakamadım" durumunun hayata yayılması. İki kere bıraktım, gene başladım. Hayır.
Gurur yapıyoruz garip bir şekilde. Bir kahramanlık havası. Tek seferde bıraktı. Alkışlar. Çoğu insan tek seferde bırakamıyor. "Dene. Tekrar yenil. Daha iyi yenil" demiş Samuel Beckett. Tek seferde bırakmak bir mit. Onlar azınlık insanlar. Belki senin kadar bağımlı bile değillerdi. (Her insan eşit değil maselef sigara karşısında. Kimi insanın nikotin toleransı çok daha yüksek.)
O zaman: "Denedim, olmadı." Anlayışı yanlış ve tehlikelidir. O sadece birinci iterasyondu. Şimdi o deneyimden de öğrendiklerimizi hesaba katarak ve bir öncekinde başarısızlığa yol açmış olma ihitmali olan bir parametreyi değiştirerek tekrar deniyoruz. Olmazsa tekrar deneyeceğiz yine küçük bir değişiklik yaparak. Belki de siz 251.de bırakabilecek bir insansınız. Belki de 251de başarılı olmak için ilk 250yi başaramamak gerekiyordu. Bugüne kadar sigarayı dört kez bıraktım. Dördüncünün sonuncu olmasını istiyorum. Olmazsa da olmaz. Beşinciyi denemekten korkumuyorum. Korkmamalıyız.
Sonuç olarak...
İterasyonun gücü şudur: Tek bir yenilgiyle başarısız olmazsınız. Bu bir maraton. Uzun soluklu. Eğer hedefiniz yoksa, eğer parametreleri kontrol edemiyorsanız, eğer reaksiyoner bir şekilde bir ona bir buna saldırıyorsanız, eğer gündeminizi başkaları beliriyorsa... başarısızsınız. Denemeye inandıkça sonuçlar iç açıcı olmasa da kazandınız. Öğrendiniz. Yeniden denemek için, bir önceki seferden ders alarak yeniden denemek için bir olanak kazandınız. Her iterasyonda sonuçları değerlendiriyorsunuz, her iterasyonun sonunda "gerçeğe" daha çok yaklaşıyorsunuz.
İlk seferinde olmayabilir. İkinci de olmayabilir.
Dene. Tekrar yenil.
Olsun, iyi yenildiğin sürece doğru yoldasın. Yaklaştın.
hiç düşündün mü ne zor anlatmak, kendini yeni birisine
dur öyle hemen, yok olmaz deme, bir an olsun düşün yeniden.
vayyy bu ne öfke, nedir acelen, ayrılmak için bu telaş ne?"
sezen aksu